22 grudnia 2020

Historia bożonarodzeniowych ozdób

Większość z nas nie wyobraża sobie Świąt Bożego Narodzenia bez choinki. Wydaje się, że od zawsze towarzyszyła tym magicznym dniom, tymczasem historia bożonarodzeniowego drzewka w polskiej tradycji nie jest długa. W naszych domach choinka zaczęła się pojawiać w XIX wieku, a upowszechniła się dopiero w XX w.

Wcześniej inaczej dekorowaliśmy nasze domy. Najpopularniejszą ozdobą była podłaźniczka, zwana także m.in. podłaźnikiem, wiechą, czy bożym drzewkiem. Był to zwykle czubek jodły, świerku lub sosnowa gałąź, którą wieszało się w czasie Bożego Narodzenia pod sufitem. Obyczaj ten zachował się na wsiach jeszcze do lat 20. XX w., szczególnie w Polsce południowej: na Śląsku, Podhalu, Pogórzu, ziemi sądeckiej i krakowskiej. Podłaźniczkę ozdabiano kolorowymi opłatkami, które miały zapewniać urodzaj i powodzenie. Ponadto, na gałązkach wieszano jabłka, orzechy, ciasteczka, słomiane zabawki, wstążki i bibułki. Zawieszenie podłaźniczki było przywilejem gospodarza. Dokonywał tego uroczyście, w Wigilię i często odmawiano przy tym modlitwy. Podłaźniczka miała zapewnić urodzaj, chronić przed urokami, a pannom na wydaniu zapewnić szczęśliwe zamążpójście. Wysuszonej podłaźniczki nie wyrzucano, tylko kruszono na drobne kawałki i dodawano zwierzętom gospodarskim do karmy, a resztę zakopywano w polu.

Dawniej diduchy…

Jeszcze starszym, staropolskim świątecznym obyczajem było przystrajanie domów zbożem. Snopy pszenicy lub owsa zwane diduchami stawiano kłosami do góry w kątach izb, w których odbywały się wieczerze, a na stołach kładziono siano i rozsypywano ziarno. To także miało zapewnić zdrowie i urodzaj, a także chronić przed złymi mocami. Był to zwyczaj pochodzący jeszcze z czasów pogańskich, kiedy to świętowano „Gody”. Później zaadaptował go kościół. W literaturze możemy znaleźć potwierdzenie, że snopy stawiano nawet w szlacheckich w domach jeszcze w XIX wieku. W niektórych regionach wyściełano słomą podłogi, co także miało sprzyjać powodzeniu. Słoma i siano miały duże znaczenie w symbolice bożonarodzeniowej. Do dziś w wielu domach znajdziemy sianko pod obrusem.

… dziś choinki ze szklanymi bombkami

Dawniej, pod obrusami w święta kładziono także inne przedmioty, których obecności nikt by się dziś nie spodziewał – były to kosy i metalowe części pługu. Ich obecność miała zapobiec niszczeniu pól przez krety! A żeby nigdy nie zabrakło w domu chleba, nogi od stołu oplatano łańcuchami…

Obecnie nie wykładamy słomą podłóg, nie ustawiamy snopków zboża, nie wieszamy gałęzi pod sufitem, ale echa tych obyczajów można znaleźć i dzisiaj. Widać je przede wszystkim w dekoracjach choinkowych – obok szklanych bombek wiszą często pierniczki, słomiane gwiazdki, ozdoby z bibułki, cukierki, czy łańcuchy z kolorowych papierów.

Może Cię zainteresować także:

4 marca 2021

Drugie życie Krzywego Lasu

Krzywy Las to pomnik przyrody położony w Nowym Czarnowie w gminie Gryfino, w pobliżu Doliny Dolnej Odry i Elektrowni...

2 marca 2021

Pomysły na wykorzystanie drewnianych palet

W dzisiejszych czasach gdy ludzie żyją w biegu i korzystają z cudów techniki, często zapominają o otaczającej nas...

26 lutego 2021

Bogactwo smaków z Roztocza

Roztocze to kraina geograficzna z niepowtarzalnymi walorami przyrodniczymi. Utworzono tu Roztoczański Park Narodowy, parki...

23 lutego 2021

Cuda z drewna

Manufaktura drewnianych produktów przeżywa prawdziwy boom. Konsumenci zmęczeni wszechobecnym plastikiem coraz częściej...

19 lutego 2021

Morze o każdej porze

Cztery powody, dla których warto pojechać nad morze zimą. Polski Bałtyk kusi szerokimi, piaszczystymi plażami i...

17 lutego 2021

Świętokrzyskie stoki czarują zimą

Góry Świętokrzyskie nie są tak oczywistym kierunkiem zimowego wyjazdu jak Tatry czy Karkonosze. Wielbiciele zimowych...