22 grudnia 2020

Historia bożonarodzeniowych ozdób

Większość z nas nie wyobraża sobie Świąt Bożego Narodzenia bez choinki. Wydaje się, że od zawsze towarzyszyła tym magicznym dniom, tymczasem historia bożonarodzeniowego drzewka w polskiej tradycji nie jest długa. W naszych domach choinka zaczęła się pojawiać w XIX wieku, a upowszechniła się dopiero w XX w.

Wcześniej inaczej dekorowaliśmy nasze domy. Najpopularniejszą ozdobą była podłaźniczka, zwana także m.in. podłaźnikiem, wiechą, czy bożym drzewkiem. Był to zwykle czubek jodły, świerku lub sosnowa gałąź, którą wieszało się w czasie Bożego Narodzenia pod sufitem. Obyczaj ten zachował się na wsiach jeszcze do lat 20. XX w., szczególnie w Polsce południowej: na Śląsku, Podhalu, Pogórzu, ziemi sądeckiej i krakowskiej. Podłaźniczkę ozdabiano kolorowymi opłatkami, które miały zapewniać urodzaj i powodzenie. Ponadto, na gałązkach wieszano jabłka, orzechy, ciasteczka, słomiane zabawki, wstążki i bibułki. Zawieszenie podłaźniczki było przywilejem gospodarza. Dokonywał tego uroczyście, w Wigilię i często odmawiano przy tym modlitwy. Podłaźniczka miała zapewnić urodzaj, chronić przed urokami, a pannom na wydaniu zapewnić szczęśliwe zamążpójście. Wysuszonej podłaźniczki nie wyrzucano, tylko kruszono na drobne kawałki i dodawano zwierzętom gospodarskim do karmy, a resztę zakopywano w polu.

Dawniej diduchy…

Jeszcze starszym, staropolskim świątecznym obyczajem było przystrajanie domów zbożem. Snopy pszenicy lub owsa zwane diduchami stawiano kłosami do góry w kątach izb, w których odbywały się wieczerze, a na stołach kładziono siano i rozsypywano ziarno. To także miało zapewnić zdrowie i urodzaj, a także chronić przed złymi mocami. Był to zwyczaj pochodzący jeszcze z czasów pogańskich, kiedy to świętowano „Gody”. Później zaadaptował go kościół. W literaturze możemy znaleźć potwierdzenie, że snopy stawiano nawet w szlacheckich w domach jeszcze w XIX wieku. W niektórych regionach wyściełano słomą podłogi, co także miało sprzyjać powodzeniu. Słoma i siano miały duże znaczenie w symbolice bożonarodzeniowej. Do dziś w wielu domach znajdziemy sianko pod obrusem.

… dziś choinki ze szklanymi bombkami

Dawniej, pod obrusami w święta kładziono także inne przedmioty, których obecności nikt by się dziś nie spodziewał – były to kosy i metalowe części pługu. Ich obecność miała zapobiec niszczeniu pól przez krety! A żeby nigdy nie zabrakło w domu chleba, nogi od stołu oplatano łańcuchami…

Obecnie nie wykładamy słomą podłóg, nie ustawiamy snopków zboża, nie wieszamy gałęzi pod sufitem, ale echa tych obyczajów można znaleźć i dzisiaj. Widać je przede wszystkim w dekoracjach choinkowych – obok szklanych bombek wiszą często pierniczki, słomiane gwiazdki, ozdoby z bibułki, cukierki, czy łańcuchy z kolorowych papierów.

Może Cię zainteresować także:

20 stycznia 2022

Piernik staropolski na karnawał

Piernik to ciasto, które oprócz makowca kojarzy się ze Świętami Bożego Narodzenia. Jest też świetnym pomysłem na...

18 stycznia 2022

Makrama – sztuka rękodzieła

Jeśli jeszcze nie słyszeliście o pojęciu makramy, które brzmi dosyć enigmatycznie to postaramy się Wam wszystko...

13 stycznia 2022

Jakuszyce polską stolicą narciarstwa biegowego

Jakuszyce to dla wielu z nas jedynie odległy punkt na południowo-zachodniej granicy naszego kraju. Jednak dla...

12 stycznia 2022

Polska gęś eksportowa

Chów gęsi w Polsce ma bardzo długą tradycję, sięgającą XVII wieku. Nie przez przypadek Mikołaj Rej właśnie tego...

5 stycznia 2022

Odpowiedzialni po świętach

Święta Bożego Narodzenia to czas wyjątkowy, pełen miłości, spokoju, czasu dla bliskich, ale także prezentów....

22 grudnia 2021

Boże Narodzenie na polskiej wsi

Boże Narodzenie przed laty na terenach wiejskich nazywano Godami, Godnymi Świętami, Świętymi Wieczorami a także...